Dünyanın yuvarlak olduğu fikrini ilk kez ortaya atan kişi antik dönemin önde gelen filozoflarından biri olan Pisagor’dur. Pisagor, M.Ö. 500’lerde yaşamış ve Yunan felsefesine büyük katkılarda bulunmuştur. Özellikle Pisagorculuk akımının kurucusu olarak tanınan Pisagor, eserleri ve öğretileri ile tüm Batı felsefesini ve önemli filozofları Platon ve Aristo’yu etkilemiştir. Matematiğin evrensel bir dil olduğuna ve tüm gerçeklerin sayılar üzerinden anlaşılabileceğine inanan Pisagor, bu düşünceleri ışığında dünyanın yuvarlak olduğu sonucuna ulaşmıştır. “Pisagor teoremi” gibi matematiksel önermeler ile de bilinir.
Ancak, dünyanın yuvarlak olduğunu somut olarak ispat eden kişi Ferdinand Magellan’dır. Magellan, Portekizli bir kâşif ve denizci olup, 1519 ile 1522 yılları arasında dünyanın çevresini ilk kez dolaşmayı başaran kişi olarak tarihe geçmiştir. Juan Sebastián Elcano ile birlikte gerçekleştirdiği bu büyük sefer, İspanyol İmparatorluğu’nun desteğiyle gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla Magellan, dünyanın yuvarlak olduğu fikrini pratikte kanıtlayan ilk insan olarak kabul edilir.
Dünyanın Yuvarlak Olduğu Ne Zaman Kanıtlandı?
Macellan, keşiflerine 25 yaşında başlamış ve bu keşiflerin ilki 1505 yılında gerçekleşmiştir. Ancak dünyanın yuvarlaklığını somut bir şekilde gözler önüne seren seyahati, 1512 yılında başlamıştır. Bu seyahat, dünya etrafında yapılan ilk seyahat olarak tarihe geçer. Macellan, Güney Amerika’daki bir boğazı aşarak Atlas Okyanusu ile Büyük Okyanus arasında bir bağlantı oluşturur ve bu da dünyanın yuvarlaklığını kanıtlayan bir seyahat haline gelir.
Dünyanın yuvarlak olduğu nasıl anlaşıldı?
Dünyanın yuvarlak olduğunu belirleyen ilk bilimsel kanıtlar antik çağlara dayanır. MÖ 5. yüzyılda Antik Yunan filozoflarından Pythagoras, dünyanın yuvarlak olduğunu ileri sürmüştür. Ardından MÖ 3. yüzyılda yaşamış olan Aristoteles, gözlemlerinden yola çıkarak dünyanın yuvarlak olduğunu savunmuştur.
Aristoteles’in gözlemleri, dünyanın yuvarlak olduğunu belirlemeye yardımcı olan birkaç temel kanıtı içerir:
- Gözlemci yerden yükseldikçe daha fazla yıldız görür. Bu, yeryüzünün yuvarlak olduğunun bir işareti olarak yorumlanabilir çünkü yüzeyin eğriliği nedeniyle daha yüksek bir gözlem noktasından daha geniş bir gökyüzü görülür.
- Ay tutulmaları sırasında Dünya’nın Ay üzerine düşen gölgenin her zaman yuvarlak olduğu görülür. Bu, yuvarlak bir cismin sadece yuvarlak bir gölge oluşturabileceği fikrini destekler.
- Farklı enlemlerde aynı anda gözlem yapıldığında, gökyüzündeki yıldızların konumlarının değiştiğini gözlemlemişlerdir. Dünyanın yuvarlak olduğunu gösteren en güçlü kanıtlardan biri bu gözlemdir.
Antik Yunan filozofları dünyanın yuvarlak olduğunu savunmuşlardır ve bunu gökyüzündeki yıldızların konumlarından, ay tutulmalarına ve yüksek yerlerden yapılan gözlemlere dayandırmışlardır. Daha sonra bu gözlemler, diğer bilim adamları ve kâşifler tarafından daha da doğrulanmış ve dünyanın yuvarlak olduğu genel kabul görmüştür.
